1.İstihkak iddiası nedir?
İstihkak iddiası, haczedilen malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olduğunu veya üçüncü kişinin mal üzerinde rehin gibi ayni hakkı bulunduğunu ileri sürmesidir. İcra dairesi iddiayı ve tarafların itirazlarını tutanağa geçirir; sonrasında kanundaki usule göre icra mahkemesinin veya genel mahkemenin önüne uyuşmazlık gelebilir.
İstihkak davası, haczin kaldırılması veya mal üzerindeki üçüncü kişi hakkının tanınması sonucunu hedefler. Sadece malın başkasına ait olduğunu söylemek yeterli olmaz; edinme ve zilyetlik ilişkisi belgelerle açıklanmalıdır.
2.Haciz borçlunun elindeki mal üzerinde yapılmışsa
Mal borçlunun veya borçluyla birlikte üçüncü kişinin elindeyse, İİK’da borçlu lehine zilyetlik karinesi öngörülür. Üçüncü kişi, haciz sırasında veya kanundaki süre ve usule göre mülkiyet/rehin iddiasını bildirmeli; alacaklı veya borçlunun itirazı üzerine icra mahkemesindeki süreçte gerekli adımları atmalıdır.
Bazı hâllerde icra mahkemesinin takibin devamı veya ertelenmesi yönündeki kararından sonra üçüncü kişinin yedi gün içinde istihkak davası açması gerekir. Haciz tutanağının tebliğ tarihi ve mahkeme kararının bildirimi süre hesabını etkiler.
3.Mal üçüncü kişinin elindeyse
Haczedilen mal borçlunun elinde olmayıp üçüncü kişinin zilyetliğindeyse, icra müdürlüğü alacaklıya istihkak davası açması için kanundaki süreyi verir. Alacaklı süresinde dava açmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılabilir; dava açılırsa sonuçlanıncaya kadar malın satışı kural olarak yapılamaz.
Haciz sırasında üçüncü kişinin bulunmaması, iddianın nasıl tutanağa geçirildiği ve yedieminlik konuları da uygulanacak usulü değiştirebilir.
4.İstihkak davasında hangi deliller önemlidir?
Fatura, satış sözleşmesi, banka ödeme kaydı, teslim belgesi, ruhsat veya sicil kaydı, vergi ve muhasebe kayıtları, sigorta belgeleri, seri numarası ve malın kullanımını gösteren kayıtlar delil olabilir. Malın neden borçlunun bulunduğu yerde olduğu da açıklanmalıdır.
İİK 97/a, taşınır malı elinde bulunduran kişi lehine karine getirir; borçlu ile üçüncü kişi malı birlikte bulunduruyorsa kanuni karineler ayrıca dikkate alınır. Bu nedenle üçüncü kişinin malı ne zaman ve nasıl edindiğini, borçlunun elinde bulunma sebebini ortaya koyması önemlidir.
5.Süreler neden dikkatle hesaplanmalı?
İstihkak usulünde yedi günlük süreler ve taraflara verilen kısa itiraz süreleri bulunur. Sürenin başlangıcı; haciz tutanağının kime tebliğ edildiği, iddianın haciz sırasında ileri sürülüp sürülmediği, malın kimin elinde olduğu ve icra mahkemesi kararının ne zaman öğrenildiğine göre değişebilir.
Bu nedenle tüm istihkak davaları için tek bir “hacizden itibaren yedi gün” kuralı vermek yanıltıcı olur. Haciz tutanağı, tebligat ve icra dosyasının tamamı birlikte incelenmelidir.
6.Sık sorulan sorular
Başkasının faturasını göstermek yeterli mi? Fatura önemli olabilir; ancak mülkiyet, ödeme, teslim ve malın borçlunun yanında bulunma nedeni diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
Üçüncü kişi haciz anında orada değilse hakkını kaybeder mi? Her durumda değil. Kanun, üçüncü kişinin sonradan öğrendiği haciz için de belirli koşullarda başvuru imkânı tanır; öğrenme tarihi ve süre önemlidir.
İstihkak iddiası takibi durdurur mu? Takibin devamı veya ertelenmesi usulü, malın kimde bulunduğuna ve icra mahkemesinin kararına bağlıdır.
7.Hukuki dayanak ve önemli not
Başlıca düzenlemeler İcra ve İflas Kanunu m.96–99’dur. İspat yükü, süre ve takip üzerindeki etki haczin yapıldığı yere ve dosyanın aşamasına göre değişir. Bu yazı genel bilgilendirme içindir.