1.Trafik kazasında kim sorumluluk
Aracın işleteni ve sürücüsü, koşulları varsa kazadan doğan zarardan sorumlu olabilir. Zorunlu trafik sigortası ise sigortalı aracın işletilmesi nedeniyle üçüncü kişilere verilen zararları, poliçe ve mevzuattaki kapsam ve limitler dahilinde karşılar.
İşleten, aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olacak şekilde kullanan veya kullanımını fiilen yöneten kişi olabilir; araç sahibi olmak her olayda tek başına yeterli değerlendirme değildir. Sürücünün kusuru, işletenin sorumluluğu ve sigortacının yükümlülüğü farklı hukuki temellere dayanır. Kazaya karışan birden fazla araç varsa kusur payları da dikkate alınır.
2.Hangi zararlar için tazminat istenebilir?
Araçtaki maddi zarar: Onarım gideri, aracın tamamen hasarlı sayılması hâlinde araç bedeli, koşulları oluşmuşsa araç değer kaybı ve makul araçsız kalma/ikame araç gideri değerlendirilebilir. Aynı zarar iki kez talep edilemez; poliçe kapsamı ve ispat önemlidir.
Yaralanma nedeniyle zararlar: Belgelendirilen tedavi ve bakım giderleri, geçici iş göremezlik veya gelir kaybı, kalıcı çalışma gücü kaybı ve gelecekteki ekonomik kayıplar somut olaya göre gündeme gelebilir. Trafik kazalarından kaynaklanan sağlık hizmeti bedellerinde kanuni düzenlemeler gereği SGK’nın rolü bulunur; bu kalemlerin kimden ve hangi usulle isteneceği ayrıca incelenmelidir.
Ölüm nedeniyle zararlar: Ölen kişinin desteğinden yoksun kalan kişiler koşulları varsa destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Cenaze giderleri gibi belgeli zararlar da değerlendirilebilir.
Manevi tazminat: Yaralanma veya ölümün doğurduğu manevi zarar için, olayın ağırlığı ve tarafların durumu dikkate alınarak talepte bulunulabilir. Manevi tazminatın miktarı kanunda sabit bir tarife ile belirlenmez.
3.Sigortaya başvuru ve 15 günlük süre
Zorunlu trafik sigortasına yöneltilecek maddi tazminat taleplerinde, dava veya Sigorta Tahkim Komisyonu başvurusundan önce ilgili sigorta şirketine yazılı başvuru yapılması gerekir. Başvuruda talebin değerlendirilmesine yetecek belgeler sunulmalıdır.
Sigorta şirketi başvuruyu aldıktan sonra 15 gün içinde yazılı cevap vermezse veya verilen cevap talebi karşılamazsa, mevzuattaki şartlarla dava ya da tahkim yolu değerlendirilebilir. Süre, başvurunun sigortacıya ulaşması ve gerekli belgelerin tamamlanması çerçevesinde somut dosyada kontrol edilmelidir.
Trafik sigortası her türlü zararı sınırsız biçimde karşılamaz. Zarar türü, kusur, poliçe limiti, istisnalar ve daha önce yapılan ödemeler hesaplamayı etkiler.
4.Başvuru ve dava için hangi belgeler gerekir?
Genellikle kaza tespit tutanağı veya kolluk evrakı, araç ve sürücü bilgileri, fotoğraf/video, hasar ve onarım belgeleri, sağlık raporları, tedavi ve gelir belgeleri, ölüm hâlinde veraset ve destek ilişkisini gösteren belgeler gerekir. Sigortaya başvuru yapıldıysa başvuru ve cevap yazıları da saklanmalıdır.
Kusur oranı veya zarar miktarı tartışmalıysa bilirkişi incelemesi gerekebilir. Eksik ya da çelişkili belge, sürecin uzamasına ve talebin reddine yol açabilir. Belgeler gönderilirken asıllarının ve gönderim kayıtlarının korunması önemlidir.
5.Trafik kazası tazminatında zamanaşımı
Karayolları Trafik Kanunu’ndaki genel kurala göre maddi zarar ve tazminat talepleri, zarar ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her hâlde kaza tarihinden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrayabilir. Fiil aynı zamanda ceza kanunlarına göre daha uzun zamanaşımı gerektiren bir suç oluşturuyorsa, kanundaki koşullarla daha uzun süre uygulanabilir.
Başlangıç tarihi; zararın ne zaman öğrenildiği, sorumlunun belirlenmesi ve zarar kaleminin niteliğine göre değişebilir. Zamanaşımını durduran veya kesen işlemler de söz konusu olabileceğinden, son gün hesabı dosya özelinde yapılmalıdır.
6.Sık sorulan sorular
Tazminat almak için önce sigortaya başvurmak gerekir mi? Zorunlu trafik sigortasına yöneltilen taleplerde, dava veya tahkimden önce yazılı başvuru şartı bulunur. Başvuru belgeleri ve süreler kontrol edilmelidir.
Her kazada araç değer kaybı ödenir mi? Hayır. Aracın hasar geçmişi, onarımın niteliği, önceki hasarlar ve diğer ölçütler değerlendirilir; ayrıca aynı zarar için daha önce ödeme yapılmış olabilir.
Tazminat tutarı önceden kesin hesaplanabilir mi? Kusur, zarar, gelir, yaş, poliçe limiti ve raporlar görülmeden kesin tutar söylenemez. İnternet hesaplayıcıları hukuki veya aktüeryal incelemenin yerini tutmaz.
7.Hukuki dayanak ve önemli not
Başlıca düzenlemeler 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun özellikle 85, 97, 98 ve 109. maddeleri, zorunlu mali sorumluluk sigortası mevzuatı ve Türk Borçlar Kanunu’nun haksız fiil hükümleridir. Poliçe limitleri zaman içinde değişebildiğinden güncel limitler başvuru tarihinde kontrol edilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir. Kaza tespit tutanağı ve tıbbi/teknik belgeler incelenmeden kusur veya tazminat miktarı hakkında kesin değerlendirme yapılamaz.